Bijna verzopen schoonheid.

De lege, stoffige winkelstraat waar Holger en ik vandaag op het heetst van de dag doorheen slenteren, geldt als de P.C. Hooftstraat van het slaperige stadje Hasankeyf . Dit ligt aan de oever van de Tigris, in het arme en ruige zuidoosten van Turkije wat wij kennen als het oude Mesopotamië. Veel ondernemers hebben hun deuren niet eens geopend.

Het stadje kent vele beschavingen, heeft een twaalfduizend jaar oude geschiedenis en bezit een ware culturele schatkamer. De Koerden, Perzen, Arabieren, Turken en Christenen laten hier door de eeuwen heen duidelijk hun sporen na.
Ooit is dit namelijk een belangrijke handelsplaats langs de Zijderoute, een kruispunt van culturen en tevens een religieus bolwerk.
De stille getuigen zijn de talloze ruïnes die dit stadje rijk is.
Als geheel gaat dit alles op korte termijn verloren. Enkele historische bouwwerken zijn inmiddels al naar een twee km hoger park verplaatst, waaronder de Zeynel Bey tombe, de Imam Abdullah Zawiyah moskee, één van de poorten van het Hasankeyf kasteel en de minaret van de Sultan Süleyman moskee.

Vooral Zeynel Bey Türbesi blijkt van een grote schoonheid door zijn bijzondere vorm en het blauwturqoise gekleurde mozaïekwerk.

In de vijftiende eeuw is het oosten van Anatolië in handen van Aq Quoyunlu oftewel de Witte Schapenfederatie, een bonte verzameling Turkmeense stammen. Zij nemen de macht over van de Ajjoebiden en stichten een groot rijk waarover zij anderhalve eeuw heersen. Tussen 1453 en 1478 staat Sultan Uzun Hasan, alias Lange Hasan, aan het hoofd van de Witte Schapen en voor zijn zoon Zeynel laat hij de graftombe in Hasankeyf bouwen.

Tegenwoordig overspant een moderne, nietszeggende brug de Tigris, maar de indrukwekkende overblijfselen van de oude brug geven nog altijd een goed beeld van het belang van de stad in vroeger tijden. Hij is uit 1116 wanneer Hasankeyf op het snijpunt van twee handelsroutes ligt.

Wat het stadje verder zo bijzonder maakt, zijn de honderden grotwoningen, uitgehouwen in de zachte kalkstenen rotsen.
Sommige zijn zo’n vierduizend jaar oud. Tot de jaren ’70 van de vorige eeuw worden ze nog volop bewoond en later bieden ze onderdak aan gevluchte Iraakse Koerden tijdens de oorlog.
Als wij bij het verlaten van het stadje langs de uitlopers van de grotwoningen rijden, zie ik her en der wasgoed te drogen hangen. Het zou zo maar kunnen dat dit keer Syrische vluchtelingen er tijdelijk verblijven.

Maar ook de huizen van de hogere klassen zijn zeker de moeite waard. Deze zijn nu nog te zien tegen de hellingen maar zullen niet gered gaan worden van de dreigende verdrinkingsdood.

Ook de tot restaurantjes omgebouwde woningen, ooit hooggelegen en met uitzicht over de Tigris om in de hete zomers zo veel mogelijk wind te vangen, gaan het niet redden.

Want wat is er allemaal gaande in Hasankeyf?
Turkije bouwt al decennia lang aan een reeks van 22 stuwdammen en 19 waterkrachtcentrales in en aan de Tigris en de Eufraat. De bedoeling van de regering, lees Erdoğan, is irrigatiemogelijkheden voor de omliggende gebieden én vooral energie opwekken om te voldoen aan de onverzadigbare vraag naar elektriciteit. Turkije is daarvoor nu nog voor een groot deel afhankelijk van het buitenland en dat is Erdoğan niet graag. Daarnaast wordt Turkije op deze manier de baas over de Eufraat en de Tigris, wat landen als Irak, het autonoom Koerdisch gebied en Syrië zeker zullen gaan merken.
Een van de 22 stuwdammen wordt dus de Ilisudam bij Hasankeyf, waarvan de aanleg intussen al in een vergevorderd stadium verkeert.
Het stadje zal geheel onder water komen, want het waterpeil stijgt hier uiteindelijk met 65 tot 70 meter.

In de verte zien we de aanleg van de nieuwe stad, waar straks de bewoners “van beneden” naar toe verhuizen. Velen zijn hier tevreden over. Ze krijgen een veel ruimere woning met keuken en badkamer én een bedrag tot 20.000 euro.
Maar ook zijn er veel bewoners tegen de plannen vanwege de schoonheid die verloren gaat. Bovendien is het stadje altijd een trekpleister voor Turkse toeristen geweest, zeg maar het Hollandse Giethoorn of Volendam.
Dit betekent dat de werkgelegenheid sterk zal afnemen en men is onzeker over wat er voor terugkomt.
Dat de P.C. Hooftstraat van Hasankeyf geen lang leven meer is beschoren moge duidelijk zijn.
Maar als ik de “etalages’ zie, weet ik niet of dit nu het grootste verlies is in deze…….