Cem Karaca: Vader van de Anadolu Rock

Zanger Cem Karaca is een zwaargewicht van Anatolische rockmuziek, bekend om zijn krachtige stem en dramatische interpretatie van volksmuziek binnen het genre van psychedelische rock.

De jaren zestig is een excentrieke periode voor Turkse muziek vanwege de experimentele innovaties van jonge en energieke amateurmuzikanten. Deze beweging moet dan nog worden benoemd of beschreven, maar velen gebruiken de term Anatolische rock om te verwijzen naar de progressieve rock-gebaseerde interpretatie van bepaalde Turkse volksliederen. De term dekt echter niet alle nummers. In feite combineert de zogenaamde Anatolische rock een verscheidenheid aan muziekgenres, waaronder rock en roll, blues, psychedelische folk, instrumentale en progressieve rock, symfonische rock en andere.

Cem Karaca is misschien wel de bekendste zanger van de Anatolische rockmuziek, bekend om zijn zware, krachtige stem en dramatische interpretatie van volksmuziek binnen de stroom van psychedelische rock. Inderdaad, veel mensen hebben net zoals ik een favoriet lied van Cem Karaca, omdat hij zich vaak in verschillende muzikale genres en gemoedstoestanden waagt. 

Cem Karaca is uniek vanaf zijn geboorte. Geboren in 1945, is hij het enige kind van een Azeri-Turkse vader, Mehmet Karaca, en een moeder van Armeense afkomst, Irma Felegyan – ook bekend als Toto Karaca. Toto Karaca is een operazangeres en een theater- en filmactrice. De moeder van Cem is erg geïnteresseerd in muziek. Toto’s tante, Rosa Felegyan, kan goed pianospelen en de jonge Cem leert hoe hij muziek moet spelen en lezen. Zijn moeder Toto is echter de persoon die de briljante stem van Cem ontdekt.
Hoewel de familie van Cem een achtergrond en affiniteit met muziek heeft, leidt dit niet tot een significant effect op zijn opleiding. In plaats van een conservatorium te volgen, gaat hij naar het Engelstalige Robert College. Tijdens zijn middelbare schooltijd wordt hij gek op rockmuziek die zowel in Turkije als over de hele wereld in populariteit wint. Hij begint covers van beroemde rocknummers op te nemen om met meisjes te flirten, maar hij in die tijd is hij niet serieus bezig met het maken van muziek.

In 1962 treedt hij op in de Beyoğlu Sport Kulübü voor plezier en vreugde van zijn vrienden. Nadat hij ziet dat mensen van zijn optreden genieten, besluit hij om een rockband te creëren en richt hij met zijn beste vrienden zijn beste klassieke rock coverband The Dynamites op. İlham Gencer, die toentertijd een prominente muzikant is, geeft zijn persoonlijke steun aan de band. Na enige tijd sluit Cem zich aan bij een andere coverband genaamd The Jaguars, die liedjes van Elvis Presley uitvoert.

In dat jaar organiseert het dagblad Hürriyet een liedjeswedstrijd genaamd “Altın Mikrofon” (Gouden Microfoon) voor de jeugd die dol is op rockmuziek. De wedstrijd kent een opvallend reglement, waaronder de regel dat deelnemers geen Engelstalige popmuziek ten gehore mogen brengen maar uitsluitend liedjes in het Turks of traditionele deuntjes.

Deze voorwaarde van Altın Mikrofon is begrijpelijk want Turkije heeft altijd geprobeerd een synthese te creëren tussen de westerse cultuur en Turkse tradities en waarden. Zingen in het Turks is altijd een must geweest en de Turkse populaire cultuur is zelfs nu nog niet echt open voor vreemde talen. Verder hebben Turkse nummers altijd de voorkeur gekregen dankzij hun heldere en sterke melodische structuur. Terwijl Westerse muzikanten vaak de nadruk leggen op harmonie, is dus de melodie de belangrijkste focus van Turkse muziek.

Ondertussen leeft Cem Karaca met een dilemma. Zijn vader wil niet dat hij muzikant wordt. Hij probeert hem te beletten op te treden in muziekzalen en hij huurt zelfs enkele mannen in om Cem uit te fluiten gedurende zijn optreden in de hoop dat dit hem doet stoppen met zingen. Cem heeft echter al lang het besluit genomen. In 1967 begint hij zijn eigen liedjes te schrijven, op te nemen en op te treden met professionele groepen zoals Apaşlar (The Apaches), Moğollar (The Mongols), Dadaşlar (The Easterners), Erenler (The Sages), Kardaşlar (Brothers and Sisters) en Dervişan (The Dervishes).

Als Karaca en zijn vrienden horen over de Altın Mikrofon competitie melden zij zich aan, maar kwalificeren zich niet voor de finale. Na verloop van tijd verlaat Cem Karaca Istanbul om zijn militaire dienstplicht te vervullen. Tijdens het dienen in het leger in Antakya leert hij veel over de Turkse folklore.

De Altın Mikrofon-wedstrijd wordt na 1967 een belangrijk muziekevenement en er komen nog altijd bekende Anatolische rockers zoals Barış Manço, Edip Akbayram en Erkin Koray – enkele van de moderne muzikanten die toen maar ook nu nog erg geliefd zijn bij het Turkse publiek.

Dit laatste blijkt ook weer vandaag wanneer we in Karaköy een enorme mural zien met daarop de beeltenis van Barış Manço. Onsterfelijk!

Wat deze muzikanten doen is traditionele melodieën nemen en transformeren in psychedelische folk-rock. De band Moğollar bedenkt de term “Anadolu Pop” voor deze nieuwe mix van Turkse en westerse termen. De teksten zijn Turkstaligen de deuntjes zijn een voortvloeisel  uit de Turkse folklore. Alleen de polyfone harmonie en de instrumentale effecten komen uit het westen.

De ook toen al politieke onrust in Turkije leidt ertoe dat Karaca eind jaren zeventig naar West-Duitsland verhuist. De Turkse militaire regering beveelt hem om terug te keren om aanklachten in verband met zijn politiek te behandelen en ontneemt hem zijn burgerschap wanneer hij dit bevel weigert op te volgen. Karaca keert in 1987 terug naar Turkije en zijn burgerschap wordt uiteindelijk hersteld door de burgerregering. Zijn latere muziek raakt minder controversiële thema’s.

Luister hier naar “Parka” van Cem Karaca

In 1966, als ik in Turkije woon, treedt Cem Karaca op in de dorpse open-lucht- bioscoop van Yeşilköy. Samen met mijn Turkse vriendje ben ik toen stiekem naar binnen gekropen om naar de muziek te luisteren. Dat heeft voor mij geleid tot een grote bewondering voor deze zanger, en later, toen ik de teksten beter begreep, tot een definitieve verslaving. Inmiddels heb ik bijna al zijn opnamen verzameld en ik ben nog steeds onder de indruk van zijn kracht en politiek-maatschappelijke houding.
Opkomen voor de zwakkeren, stelling nemen tegen het onrecht. Vooral zijn repertoire van de jaren zestig en zeventig worden daardoor sterk gekenmerkt.

In februari 2004 overlijdt Cem Karaca. In Kadıkoy wordt enige tijd later voor hem een cortenstalen standbeeld opgericht in de wijk Moda, waar hij jaren heeft gewoond. Het beeld treft hem erg goed door de kenmerkende snor, hoed en bril. We brengen vandaag een bezoek aan het standbeeld en dit is een mooi moment om de herinneringen aan zijn muziek nog eens keer op te halen in de vorm van dit blog.