De muur van schaamte.

In Istanbul trekt een bijzonder kunstwerk sinds een dag of tien de aandacht van voorbijgangers. Exact 440 paar hooggehakte zwarte vrouwenschoenen sieren de muren van twee wolkenkrabbers.
Wat op het eerste gezicht grappig lijkt, heeft echter een zeer serieuze en politieke boodschap.

Terwijl Holger en ik de imposant hoge muren met ontzag maar ook met licht afgrijzen bekijken, lopen twee jonge meiden vrolijk kwebbelend voorbij. Ze houden hun pas in wanneer ze ons zien kijken naar de muren vol schoenen en beginnen te lachen. “We lopen hier elke dag wel een paar keer langs” , zeggen zij, “Maar dit is ons niet eerder opgevallen”. Ik vertel hen voorzichtig over het belang van deze installatie en wijs hen op het bord waarop te lezen is over het hoe en waarom van deze schoenenmuren.
Langzaam zie ik hun koppies betrekken, de lach verdwijnt en ontzetting verschijnt.
Ze kijken mij en elkaar aan met hun handen voor de mond en beginnen net als Holger foto’s te maken. Als ze een paar minuten later hun weg vervolgen, bedanken ze mij en ik hoop dat ze hun vriendinnen, moeders en zussen attenderen op wat zij zojuist hebben gezien en gelezen.

Want dat is waarom Vahit Tuna deze schoeninstallatie heeft gemaakt, in het kader van het Sanat Projesi Yanköşe waar Kahve Dünyası, de Turkse Starbucks, de initiatiefnemer van is.
Tuna vestigt met dit werk de aandacht op al het geweld tegen vrouwen  in het algemeen maar stelt hiermee in het bijzonder vrouwenmoorden in Turkije aan de orde. Alleen al in 2018 worden volgens officiële cijfers 440, vandaar ook dit gebruikte aantal paar schoenen, vrouwen door mannen vermoord. Het niet gerapporteerde cijfer is veel hoger.

Afgelopen augustus nog schokt een video heel Turkije wanneer deze op social media verschijnt waarin een jonge vrouw, Emine Bulut, in het openbaar door haar ex-man wordt neergestoken, nota bene voor de ogen van hun dochter, wegens een ontstaan voogdijconflict.
Het feit dat men de moord filmt en vervolgens openlijk in de media komt, toont aan dat men moord uit eerwraak deels nog altijd acceptabel vindt.

Na de moord op Bulut gaan vrouwen in verschillende Turkse steden de straat op en protesteren met de woorden “Ölmek istemiyorum”.
“Ik wil niet sterven”.
Dit zijn de laatste woorden die Bulut uitspreekt voordat zij dood neervalt op straat.

Maar niet alle vermoorde vrouwen worden genoemd in de publieke media en daarom herdenkt Vahit Tuna deze anonieme slachtoffers met zijn kunstwerk.
Het is in veel plaatsen in Turkije de gewoonte om bij het overlijden van een vrouw een paar van haar schoenen voor de deur van het huis te zetten en dit gegeven heeft Tuna als uitgangspunt gebruikt om zijn belangrijke boodschap vorm te geven.

Hij noemt het “Isimsiz”, wat naamloos betekent.
Veel mensen in Turkije weten echt niets over de moorden en geweld op zoveel vrouwen en daarom is het broodnodig de enorme omvang van dit trieste probleem meer bekendheid te geven. Bijna vijftig procent van meisjes en vrouwen wordt geconfronteerd met geweld en het is hoog tijd dat wanneer men hiervan getuige is, men het hoofd niet langer afwendt.

Eén paar pumps hangt net voor een raampje waar tralies voor zitten. Het lijkt te willen vertellen dat de vermoorde vrouw die bij deze schoenen hoort, haar leven in gevangenschap leidt en na haar dood haar vrijheid herwonnen heeft. Een beeld vol symboliek, vind ik.

De installatie zal zes maanden te zien zijn in het straatbeeld van deze drukke straat in de wijk Kabataş. Maar in de eerste acht maanden van dit jaar brengen al weer 285 mannen hun vrouw om door middel van geweld, dus wat mij betreft mogen deze schoenen blijven hangen totdat er een structureel dalende lijn is ingezet wanneer het gaat om slachtoffers van huiselijk geweld. Mensen klagen dat de door rechters opgelegde straffen veel te laag zijn en Erdoğan geeft aan te overwegen de doodstraf opnieuw in te voeren.
Wij zijn echter van menig dat de mentaliteit van de samenleving in deze moet veranderen. Dit zou bewerkstelligd kunnen worden in de opvoeding en binnen het onderwijs bij kinderen van kleins af aan.
Zwaardere straffen dragen daar, vrezen wij, niet heel veel aan bij.

Soms is het sterk om dát in een kunstwerk te tonen wat er niet of niet meer is. In dit geval zijn dat de vrouwen die in deze schoenen hadden kunnen, nee moeten staan. Als de zon vanuit een bepaalde hoek op de muur schijnt is al wat er rest de schaduwen die zich vanuit de schoenen aftekenen. op de wand.

Al met al zo’n krachtig, verbijsterend en ontroerend beeld, dat deel 3 van de Istanbul Bienalı hiervoor plaats heeft moeten maken in ons blog en moet wachten tot morgen.