De oudste tempel.

Voordat wetenschappers het imposante complex vinden, is het een boerengebied. De agrariërs vinden regelmatig “lastige stenen” op hun akkers en werken deze vakkundig weg, niet wetende dat het zeer bijzondere vondsten zijn die zij op stapels gooien en vernietigen. Dit verandert pas in 1963 wanneer archeologen uit Istanbul en Chicago in dit gebied onderzoek verrichten.  Zij ontdekken dat die rare, steile heuvel met de naam Göbekli Tepe, wat Navelheuvel betekent, geen natuurlijke oorsprong heeft en vinden een tempelcomplex onder de landbouwgronden. Maar het heeft op dat moment geen prioriteit en men onderzoekt niet verder.
In 1983 vinden een boer en zijn zoon een beeldje en zij besluiten met deze vondst naar het museum in de stad Şanlıurfa te gaan, zo’n 15 km naar het zuidwesten gelegen.

Deze boer en zijn zoon zijn de opa en vader van Mehmet Tarik Yıldız, werkzaam bij Göbekli Tepe. Mehmet schuift bij ons aan wanneer we, na het bezoek aan de archeologische site, ons in het aanpandige restaurant laven aan koud water en een heerlijke koffie.
Bescheiden maar toch ook met gepaste trots, vertelt hij ons dat het eigenlijk zíjn grootvader is die de ontdekker is van deze meest bijzondere prehistorische locatie ter wereld. Hij pakt er een boek bij waarin een groepsfoto staat met Klaus Schmidt en zo’n vijftig van zijn medewerkers en wijst vervolgens zichzelf, twee van zijn broers, zijn opa en zijn vader aan. Hij toont veel respect voor de vijf jaar geleden overleden Klaus, maar heeft weinig lovende woorden voor zijn weduwe Çiğdem, die volgens hem een wat vreemd idee van de werkelijkheid heeft en haar man té groot maakt. Iets wat wij ook wel merken tijdens ons bezoek aan haar.


In zijn beleving is het zijn opa die de opgravingen van Göbekli Tepe in gang zet door bij het archeologisch museum van Urfa aan de bel te trekken.
Herr Schmidt leidt vervolgens vanaf 1994 twintig jaar lang op een geweldige wijze de opgravingen en onderzoeken ter plekke. Dát moet Mehmet hem nageven.

Maar wat is dat Göbekli Tepe nou eigenlijk?
Het is het oudste tempelcomplex ter wereld, waarvan het eerst deel zo’n 12.000 jaar oud. De bouw begint ten tijde van de omschakeling van een samenleving van jagers-verzamelaars naar een samenleving gebaseerd op landbouw en veeteelt, de zogenaamde Neolithische revolutie.
Het ligt daar waar het Taurusgebergte eindigt en de dorre eindeloze vlakte van Mesopotamië begint. Tot nu toe ontdekken archeologen drie lagen. In de oudste nederzettingslaag, uit 11.000 tot 9.000 voor Christus, bevinden zich grote T-vormige pilaren, zogeheten monolieten, die samen met enkele muren een cirkel vormen. De doorsnede van de cirkel is zo’n dertig meter en de zuilen wegen tussen de 40 en de 60 ton elk.
Er staan waanzinnig mooie gegraveerde wilde dieren en mythische wezens op de zuilen afgebeeld. We herkennen in de reliëfs leeuwen, stieren, vossen, kraanvogels, hagedissen, slangen, herten en ganzen maar we zien ook enkele abstracte pictogrammen die lijken op een soort schrift. Ook is er een monoliet voorzien van armen en deze beeldt wellicht een mens of een ander mythologisch wezen uit.

In de tweede laag zien we meerdere rechthoekige ruimten met vloeren van gemalen kalk. Deze dateren van ongeveer 8.000 voor Christus.
De jongste laag bestaat vooral uit sedimenten.
Na verloop van tijd verliest het complex namelijk zijn betekenis en bedekken de bewoners het geheel bewust met aarde. En dit is dus de aarde waarop de boeren lange tijd hun gewassen verbouwen en die “lastige stenen” narrig op een grote hoop stuk gooien.

Gelukkig overleeft de, naar onze mening, mooiste afbeelding het. Een katachtige, driedimensionaal weergegeven op een T-zuil met voor hem zijn zojuist gevangen prooi. Een prachtige weergave van een roofdier dat 12.000 jaar geleden al net zo moordend en bloeddorstig kijkt als op de dag van vandaag.

Het is een prachtige ervaring om te lopen langs en over een plek, waar zo ontzettend lang geleden de mens voor het eerst op gestructureerde wijze aanbidding, bezinning en inspiratie met elkaar wil delen.