De victorie begint in Dersim.

Vandaag komen we aan in Dersim, Koerdisch voor ‘zilveren poort’. Echter, in het kader van het gebruik van zuiver Turks, wat de overheid sinds de start van de republiek beoogt, doopt men in 1937 de stad de stad om tot Tunceli, Turks voor ‘bronzen hand’.
Eind maart dit jaar wordt hier de communistische Mehmet Fatih Maçoğlu tot nieuwe burgemeester gekozen, in een spannende verkiezingsstrijd met de traditionele partijen. Een van zijn verkiezingsbeloften is de stad haar oude naam weer terug te geven, dus gebruiken wij deze naam alvast in ons blog.

Wie is deze Maçoğlu, de nieuwe burgemeester van Dersim? De afgelopen vijf jaar is hij al burgervader in Ovacık, een plaatsje gelegen in de door natuurschoon overladen Pülümür-vallei.
De regio Dersim ziet zich een paar jaar terug geconfronteerd met Turks-Koerdisch geweld en te midden van al dit geweld ontpopt Maçoğlu zich tot een populaire en hardwerkende burgemeester. Zo richt hij een collectief op dat onder meer bonen en kikkererwten op de vruchtbare valleigronden verbouwt.
Samen met de ‘communistische honing’, het eerste zeer succesvolle product van dit collectief, vinden de organisch verbouwde producten hun weg naar de keuken en maag van de lokale bewoners, maar ook naar andere delen van het land.

In Dersim wonen voornamelijk Alevitische Koerden. Alevieten vormen een door Ottomaanse en Turkse soennitische overheden gediscrimineerde minderheidsgroep en helaas vindt deze discriminatie ook vandaag de dag nog altijd plaats. De bevolking is op bijna elk punt zeer wantrouwend vanaf het moment dat de centrale overheid in beeld komt.
Onlangs zijn immers in de steden Diyarbakir, Van en Mardin de democratisch gekozen burgemeesters nog afgezet en vervangen door vertrouwelingen van Erdoğan. De bevolking van Dersim wil absoluut niet dat haar hetzelfde overkomt. Ze houden van hun net gekozen burgemeester en zij besluiten tot een sit-down actie met de boodschap “Blijf van onze keuze af!” De demonstranten, zowel jong als oud, wisselen elkaar in ploegjes af en kunnen het zo een tijdlang volhouden. Indirect is het ook een steun in de rug voor Van, Mardin en Diyarbakir.

Lia en ik bezoeken het gemeentehuis om zo meer te weten te komen over Dersim en haar achtergronden. Op onze weg hier naar toe, lopen we langs een muur van boeken wat symbolisch is voor deze provincie.
Sinds jaar en dag lezen mensen in Turkije namelijk nergens zo veel boeken als hier.

Bij de ingang van het gemeentehuis staat een sobere tafel met daarop een aantal boeken getiteld “De communistische burgemeester”.
Natuurlijk schaffen we een exemplaar aan. Het is het verhaal over Maçoğlu, als burgemeester van Ovacık. De opbrengst van het boek komt geheel ten goede aan een fonds dat onder meer het onderwijs aan armlastige kinderen in Ovacık stimuleert en bekostigt. Goed besteed geld dus!
Alles lijkt te kloppen hier, het ideaal regeert!

Ook in het stadhuis waan je je warempel in de bibliotheek. Overal zien we gevulde boekenplanken en de bewoners van Dersim mogen deze boeken gratis lenen, zo vaak en zo veel als zij willen. Het aanbod is heel divers, voor ieder wat wils. Kinder- en geschiedenisboeken, maar ook romans, onder andere van Ayşe Kulin, Elif Şafak en Iclal Aydın, auteurs waar Lia al heel wat vertaalde boeken van gelezen heeft.
Lezen is ontwikkeling en ontwikkeling is vooruitgang! Dat begrijpt men hier in Dersim maar al te goed.

Op het gemeentehuis praat ik met Özlem, een medewerker van de gemeente. Zij geeft een hoopvol beeld van de toekomst nu Maçoğlu is gekozen. Misschien is wel de treffendste uitspraak dat zij wijst op haar moderne zomerjurk en zegt dat vrijheid van kleding nu volledig de norm is.
Tijdens zijn campagne voor het hoogste ambt in Tunceli kondigt Maçoğlu al aan in de grote stad net zo te werk te willen gaan als de laatste vijf jaar in Ovacık en dat betekent transparant, mensgericht, dienstbaar en wars van overbodig protocollen. Direct na zijn verkiezing sneuvelt de betonnen veiligheidsmuur voor het gemeentehuis als teken dat alle inwoners welkom zijn op zijn kantoor.
Deze openheid zie en voel je als je binnen in het stadhuis bent.
Geen bewaking of controle, allerlei soorten mensen lopen in en uit en iedereen wordt gelijkwaardig behandeld. Vriendelijk en behulpzaam. Deuren van kamers en kantoren staan gastvrij open wanneer er niets gaande is.
Een oude vrouw, met een overduidelijke beperking, wordt na haar gesprek met veel zorg en empathie door haar gesprekspartner naar de uitgang beneden begeleidt, arm in arm.
Op de dag van zijn inauguratie krijgt Maçoğlu als eerste te maken met een onaangename verrassing. Uit de boekhouding, die de afgelopen twee jaar gerund wordt door een uit Ankara aangestelde bewindvoerder, komen flinke schulden naar voren. Voor Maçoğlu reden te meer om ook in Tunceli een spandoek met de gemeentebegroting aan het gemeentehuis te hangen. Een vorm van transparantie die in Turkije zeer uitzonderlijk is en zonder de aanwezigheid van de naar beneden gehaalde muur is het extra goed zichtbaar voor alle inwoners.

De eerste communistische burgemeester van een grote gemeente in Turkije. Opmerkelijk.
Hij wint de verkiezingen met een grote voorsprong op de gebruikelijke oppositie- en regeringspartijen. Vooral omdat hij een levend bewijs belichaamt dat uitgangspunten van transparantie, dienstbaarheid en mensgerichtheid mogelijk en effectief zijn. Hij is geloofwaardig en dit beloont de kiezer in de stembus.
De bevolking is trots op hem en dat blijkt ook uit onze ontmoeting met twee gepensioneerde mannen die in Nederland wonen maar hier hun oorsprong hebben. We raken met hen aan de praat, vanzelfsprekend onder het genot van een glaasje thee. Açık olsun, in deze stad wel heel toepasselijk.

Samen met de inwoners van Dersim hopen wij dat hij de grote verwachtingen waar gaat maken. Als beloning voor zijn kiezers, maar zeker ook als voorbeeld voor heel Turkije opdat men over enkele jaren kan zeggen, “In Dersim begon de victorie!”
Een vredige aanwijzing daartoe zagen we al toen we de stad binnenreden.