Laat de muren spreken.

Als we aan het begin van ons verblijf Istanbul Modern bezoeken, zien we ook de tentoonstelling ‘The Event of a Thread’, waar werk geëxposeerd wordt, gerelateerd aan textiel.

Twee in het Aubusson Atelier geweven wandtapijten vallen op, in positieve zin. Het lijkt alsof er losgescheurde repen papier uit het tapijt krullen en door de sterke schaduwwerking wekt het de suggestie drie- dimensionaal te zijn. De scheurranden zijn duidelijk waarneembaar en de felgekleurde krullen steken scherp af tegen de donkere achtergrond, waardoor ze er nóg duidelijker uitspringen.

Gisteren vindt Holger bij toeval een museum op internet dat claimt het eerste museum voor moderne kunst in Istanbul te zijn. Het is geopend in 2004, een jaar voor Istanbul Modern, dus de bewering de eerste op dit gebied te zijn kan heel goed kloppen. We bekijken de website en wat schetst mijn verbazing? Ik zie een schilderij langskomen wat duidelijk verwant is aan de wandkleden in die we een week eerder in Istanbul Modern zien.

Het werk blijkt van Burhan Doğançay, die mede naamgever is van het museum: Doğançay Müzesi.
Het bevindt zich in de buurt van het Taksim plein in een 150 jaar oud pand van 5 verdiepingen. Drie verdiepingen worden gebruikt als expositiezalen, waarvan de bovenste voor het werk van de vader van Burhan, Adil Doğançay. Deze schildert in impressionistische stijl zeezichten, landschappen en stillevens.
Het museum is het voormalige woonhuis van de familie Doğançay en negen jaar voor het overlijden van Burhan wordt het pand al in gebruik genomen als museum. Er is destijds een stichting opgericht die de kunstwerken van vader en zoon beheert en alles in het werk heeft gesteld om dit eerbetoon aan beide vooraanstaande Turkse kunstenaars van de grond te krijgen.
Hoewel Burhan de grondbeginselen van de schilderkunst van zijn vader meekrijgt, slaat hij artistiek gezien een totaal andere weg in.

Bijna vijftig jaar van zijn leven als kunstenaar is Burhan gefascineerd door muren in de stad. Hij bereist meer dan honderd landen en transformeert de ‘sprekende muren’ die hij in talloze steden tegen het lijf loopt om in schilderijen, grafisch werk, foto’s en sculpturen.

Momenteel zijn schilderijen van hem tentoongesteld. Eens per jaar , in maart, vindt er een wisseling plaats. Internet vertelt ons dat het museum om 10.00 uur opengaat en om kwart over tien staan we dan ook voor de deur.

Maar helaas, de deur zit op slot en als we door een raam naar binnen gluren, zien we dat alles donker is. We kloppen, bellen en willen net onverrichter zaken omkeren, wanneer er een behoorlijk gezette man in uniform aan komt snellen. Hij opent het slot, ontsteekt de lichten en schiet in de houding op zijn plek achter de desk. Ja, sorry. Hij was nog aan het theedrinken in de kiosk op de hoek van de straat….nog zo vroeg hè. Ik heb het vermoeden dat hij een flink aantal uren in die kiosk doorbrengt, want er is geen andere bezoeker te zien en het ziet er niet naar uit dat er regelmatig rijen gegadigden op de stoep staan.
De entree is gratis en wij beginnen boven op de derde etage waar dus het werk van de impressionist Adil Doğançay hangt.

Als we op de tweede verdieping arriveren, is het of we in de achterafstraatjes van Istanbul lopen waar we de afgelopen dagen weer de meest mooie en ook minder mooie street-art hebben gezien. Het is hier één groot openluchtmuseum en als je zulk mooi weer hebt zoals wij de afgelopen 10 dagen hebben gehad, is het helemaal een feest.

Er zijn meerdere redenen waarom de muren in de stad Burhan zo boeien.
Aangebrachte posters veranderen bijna dagelijks, wat visuele effecten veroorzaakt. Het weer heeft er bijvoorbeeld invloed op, zoals wind, regen en de brandende zon. Randen laten los, hoeken krullen om en kleuren vervagen. Maar ook de toevallige voorbijganger is een factor. Hij wordt misschien boos om de afbeelding of tekst en probeert ‘m van de muur te scheuren. Of er wordt graffiti overheen gespoten of een ander affiche overheen geplakt. Of het is gewoon verboden te plakken en komt een dienstdoende diender het verwijderen of wit kalken.
Burhans schilderijen met de ‘krullen papier’ zijn hier duidelijk op geïnspireerd.

Een andere reden voor Burhans interesse in de stadse muren is de schaduwwerking die het zonlicht veroorzaakt. Er hangt bijvoorbeeld een doek van stekkers aan een snoer die langs de muur naar beneden hangen. Ook dit is geen permanent gegeven. Kom je een uur later langs deze muur dan ziet het er weer heel anders uit.

Een derde reden is dat de muren in de stad de sociale, culturele en politieke context van het moment én van het verleden verschaffen. Ze informeren de bezoeker over wat er momenteel speelt in de betreffende stad, het land of in de wereld in het algemeen, maar ook wat er in het verleden gespeeld heeft. Zo is het duidelijk bijna 1 mei als wij vorige week in Istanbul arriveren. De Dag van de Arbeid is een belangrijke dag in Turkije en in links georiënteerde wijken hangt het dan ook vol met posters waarop politieke partijen mensen aanmoedigen naar georganiseerde manifestaties te komen.

Er hangen dan ook mooie schilderijen van Burhan vol met politiek getinte boodschappen.
Bijvoorbeeld één die duidelijk verwijst naar onder andere de situatie in Zuid-Afrika en naar extreem rechtse en extreem linkse ideeën.

“Muren zijn de spiegel van de samenleving. Ze zijn de ondergrond waarop alle emoties, nieuws en gebeurtenissen staan geschreven zodat iedereen het kan lezen.” aldus Burhan Doğançay.

Het is echt een lust voor het oog om het werk van Burhan Doğançay te bekijken. Zelf luisteren we ook altijd graag naar wat stadsmuren te vertellen hebben, dus wij ervaren dit net ontdekte museum als een mooi cadeau op onze laatste dag in Istanbul!