Hemel en hel op aarde.

In vorige eeuwen reist men al af naar het dorp Tillo, wat in het Aramees “Verhevene Zielen” betekent. Het dorp, zo’n twintig km verwijderd van Siirt, heet lange tijd Aydinlar, een zuiver Turks woord met dezelfde betekenis. Maar de oorspronkelijke en huidige naam is dus Tillo.

De pelgrims lopen in vroegere tijd op blote voeten naar dit op het eerste gezicht zo’n nietszeggend plaatsje, om zo onderdanig mogelijk hun eer te betonen aan de heiligen die daar, verspreid over het hogergelegen deel van het dorp hun graftombes hebben.

De graftombes van de heilige Sultan Memduh, zijn eveneens heilige en poëtische vrouw Zemzem-ül Hassa en die van hun kinderen bevinden zich in Tillo en worden elk jaar door duizenden mensen bezocht.

Sultan Memduh, zijn echte naam is Mahmut, ziet in 1761 het levenslicht in Tillo en mede doordat zijn ouders en grootouders intellectuelen zijn, geeft de kleine Mahmut al snel blijk van grote nieuwsgierigheid en is dan ook bijzonder leergierig.
Deze eigenschappen leiden ertoe dat hij de bijnaam “Memduh” krijgt, wat De Geprezene betekent. Later wordt dit zijn officiële naam.
Zijn opa, Sheikh Ismail Fakirrulah, onderwijst hem in verschillende religieuze wetenschappen en jurisprudentie.
Dankzij Menduh’s kennis, wijsheid en eruditie verspreidt zijn roem zich over de hele islamitische wereld en mensen komen dan ook van heinde en ver naar Tillo om hem te eren en te prijzen.

Er ontstaat een soort sekte rond Memduh’s, gebaseerd op de ‘Uveysiyye’, de orde van zijn grootvader en leermeester.
Het woord ‘Uvesiyye’ duidt op een moslimmysticus die tijdens zijn leven wijsheid en inzichten zoekt vanuit de geest van een dode of vanuit een fysiek afwezige heilige en dus niet door onderricht van een leraar.
De term is afgeleid van de naam van Hazrat Uwais, een legendarische metgezel van de profeet Mohammed, die via telepathie met de profeet zou hebben kunnen communiceren. 
Memduh schrijft een levenswerk van 47.000 verzen om zijn gedachtengoed aan de wereld kenbaar te maken. Dit werk is van groot belang voor het Soefisme en verschijnt nog altijd in het Arabisch, Perzisch en tegenwoordig zelfs in het Turks.
Sultan Memduh overlijdt in 1847. Zijn graftombe bevindt zich op een hoge bergkam in Tillo, waar zijn studenten, volgers en aanbidders later een moskee bij bouwen.

Wij bezoeken vandaag deze graftombe.
In het voorportaal van de grafkamer, neemt men het niet zo nauw met het respecteren van de doden. In de hoek staat een tombe, bekleed met een wandkleed waarop afgebeeld de Kaäba in Mekka. Dat is nog wel een beschaafd geheel maar de verdere aankleding getuigt toch niet van eerbied. Het oogt meer als een open bezemkast.

De entree naar de graftombes van Memduh en de zijnen is echter vanaf het moment dat je voor de drempel staat al imposant. Deze is bekleed met een laag bewerkt zilver, evenals de deur die wagenwijd en gastvrij open staat, zonder dat er ook maar iemand in de buurt is.
Ik sluit de deur, om ‘m goed op de foto te krijgen en pas dan zie ik het “kijkgat” waardoor je de graftombe van Memduh kunt bewonderen, mocht je als bezoeker onverhoopt voor een dichte deur komen.
Overigens is de deur echt wonderschoon en uitbundig bewerkt. Er zit een ferme klopper op en diverse schildjes met een Arabische tekst erin gegraveerd. Verder is hij bezaaid met bol-achtige ornamenten, elk voorzien van een Davidsster.

Er hangen ongetwijfeld camera’s, maar wij zien ze niet. Zij ons wel, denk ik, want het is écht alles zilver wat er blinkt, dus met een ekster in de buurt zou er wel eens het een en ander kunnen verdwijnen.
We betreden de kamer waarin de graftombes opgesteld staan, op blote voeten zoals het hoort. We staan onmiddellijk oog in oog met een prachtig ijzeren hekwerk, ook weer volledig bekleed met zilver.

We komen werkelijk ogen tekort, zoveel mooie details zijn er te ontdekken in het hek, ooit vervaardigd door een Armeense edelsmid, Emeni, die zo’n 160 jaar geleden in Siirt woont. De versiersels met Davidssterren zijn wederom rijkelijk aanwezig, maar nu aangebracht in een laagje goud.
Emeni gooit echt alle remmen los als hij ter eer en glorie voor deze heilige Memduh aan de slag gaat.

Maar de grootste verrassing bestaat uit twee relatief kleine ornamenten, verscholen in glazen bollen. De Armeniër heeft tijdens het maakproces van het hek namelijk een droom. Hierin spelen hemel en hel een grote rol en de edelsmid ziet dit als een teken van god om dit in zijn kunstwerk te verwerken.

In de linkerbovenhoek van het hek zien we de hemel, uitgebeeld met kleurig, heel fijn filigrein-achtig en driedimensionaal kantwerk van glas. Het kleurrijke geeft aan dat er in de hemel alleen maar mooie dingen zijn en er een vrolijke, gelukkige sfeer heerst.

Uiterst rechts zien we de zelfde bol van glas, maar daarin zitten een soort grijskleurige, rotsachtige kiezelsteentjes. Hiermee probeert hij de deprimerende stemming in de onderwereld weer te geven.

En ik denk opeens aan de muur in Midyat waarop een in haast geschreven zin staat die we twee dagen terug zien en lezen:

“Cenet güzelde bütün tanidiklar cehenemde”
“De hemel is mooi maar alle kennissen zijn in de hel”
We zullen het ooit ontdekken, of nooit……….


2 gedachten over “Hemel en hel op aarde.”

  1. wat maken jullie erg een prachtige reis in het geweldige en verscheurde land… wat mooi geschreven en gefotografeerd, ik geniet en huiver mee!

Reacties zijn gesloten.