Schoon aan de haak.

Op dit moment vieren de Alevieten het Aşure-feest.
Zij hangen een stroming binnen de islam aan die meer gebaseerd is op intenties dan op de letter van de koran.
Aşure is de tiende dag van het nieuwe islamitische jaar, 10 Muharrem. Nadat op 1 Muharrem de imam het nieuwe jaar inzegent in de moskee, is de tiende pas de échte feestdag.
Het is een dag van tegenstellingen. Er heerst blijdschap om de dingen die het nieuwe jaar hopelijk gaat brengen, echter ook verdriet om wat men in het afgelopen jaar verloren heeft.
Én het is een gezellige dag. Men zoekt elkaars gezelschap op, zowel thuis als op straat.
Als vanouds hoort bij deze dag het gerecht Aşure Çorbası, een koude, zoetige noten-vruchten-granen-peulvruchten-soep. Vanochtend serveren ze dit bij ons ontbijt in het hotel in Tokat, waar wij intussen aangekomen zijn. Ik vind het altijd erg lekker. Elk jaar komt er wel een bekende deze lekkernij bij ons thuis brengen. Er wonen namelijk relatief veel Alevieten in Deventer.

Ook is het de gewoonte dat je op deze dag uitgebreid een bad neemt. Het verhaal gaat dat uit alle kranen op de hele wereld water stroomt dat uit de heilige bron van Mekka komt, de Zamzam. Gewassen met dit water het nieuwe Alevitische jaar in, nou, dat wil ik wel meemaken.
Had ik dit van tevoren geweten dan had ik mijn kildan, hamam tası, peşkir, nalınlar en zeep plus puimsteen, beide aan een koordje, van huis meegenomen.

De kildan is een koperen ‘tasje’ dat men lang geleden meeneemt naar de hamam met daarin zeep, puimsteen en eventueel henna, wanneer je haar daar weer aan toe is. In de bodem zitten gaatjes, zoals bij een vergiet, zodat tijdens de weg terug naar huis het achtergebleven water makkelijk weg kan lopen.
De hamam tası is een koperen schaaltje, waarmee je jezelf met warm water begiet in de Hamam.

De peşkir, de dunne, katoenen omslagdoek, gebruik je wanneer je het badgedeelte even wilt verlaten om wat te drinken, het toilet te bezoeken of wilt roken. De nalınlar zijn de houten slippers, die je écht alleen in het badhuis mag gebruiken. Hygiëne is namelijk topprioriteit in de hamam!
Al deze attributen uit de Ottomaanse tijd bevinden zich in onze badkamer maar natuurlijk worden ze vandaag de dag niet meer gebruikt in en op weg naar de hamam. Plastic wint het immers al lang geleden van koper en hout.

Tokat heeft een eeuwenoude hamam, Ali Paşa genaamd, dat al sinds 1572 dag in dag uit geopend is.
Ik sta bijna op ooghoogte met de kenmerkende loden koepels op het platte dak. Deze koepels zijn voorzien van glazen stolpen waardoor het daglicht naar binnen valt. Er zijn geen ramen in de wanden want pottenkijkers kunnen de badgasten natuurlijk niet gebruiken.

Ik zoek de vrouweningang en terwijl ik het om het gebouw heen loop zie ik aan de drooglijnen de voor Turkije zo kenmerkende omslagdoeken hangen. Hier word ik al blij van!

Het vrouwengedeelte laat zich al snel vinden, aan de zijkant van het gebouw. Geen prachtig houten poort zoals bij de mannen, maar een veel mooiere door de wind bewegende ‘deur’ van vitrage-stof. “Kom binnen, kom binnen’, lijkt het gordijn gastvrij te gebaren.

Tokat is van oudsher de stad waar de masseurs vandaan komen. Ooit vaardigt een van de sultans een decreet uit waarin hij alle hammams in het Osmaanse rijk verplicht stelt masseurs uit Tokat aan te stellen. Waarom is niet bekend maar zo kunnen dus specialismen in een stad of regio ontstaan.

Bij binnenkomst vangt Elif mij op. Zij blijkt degene die mij tijdens het gehele hamam-ritueel begeleidt en dit begint al bij de ingang met het aanreiken van een mooie turquoise peşkir, een oranje plastic plonsbakje en een paar zwarte plastic slippers.

We staan in de hal met een waterbekken in het midden en langs de wanden de houten cabines waarin je je uit en weer aan kunt kleden.
Mijn sieraden en tasje gaan in een kluisje en ik krijg van Elif een kleedhokje toegewezen.

Met de hamamdoek om en de slippers aan stap ik vervolgens de badruimte binnen. Eerst krijg ik de gelegenheid om te wennen aan de warmte en hoge luchtvochtigheid. Overal is marmer om mij heen, de waterbekkens, het enorm grote, verwarmde plateau in het midden en de lambrisering langs de wanden. Op dit plateau vinden zo dadelijk de behandelingen plaats.

Het is nog erg rustig, slechts één andere bezoekster zit al flink te zweten op een marmeren verhoging naast een waterbekken dat gevuld is met warm water. Op haar verzoek neem ik gezellig plaats bij het bassin tegenover haar en al keuvelend over koetjes en kalfjes voel ik intussen dat mijn huid gaat gloeien en de poriën zich openen. Het is eigenlijk een heel intiem gebeuren. Je zit daar, beiden poedelnaakt, alsof je elkaar al jaren kent maar niets is minder waar.

Af en toe begiet ik mezelf met het heerlijk warme water en geniet van de serene rust dat het geheel uitstraalt.
De koepel boven mij fungeert als een soort lamp doordat het zonlicht in brede stralen erdoor naar binnen valt.

De stoom en warmte werken heerlijk relaxed voor lijf en geest.
Mijn spieren ontspannen zich en het zweten helpt straks om mijn lichaam te reinigen. Ik voel zelfs m’n ogen bijna dichtvallen.

En dan schudt Elif mij wakker, ik moet plaatsnemen op een matrasje op het plateau in het midden en zij begint met behulp van een speciale washand aan een flinke scrubbeurt om zo alle dode huidcellen van m’n huid te verwijderen.
De warmte, het geluid van druppelende kranen en plonzend water doen mij heerlijk doezelen en ik moet echt opletten dat ik niet inslaap val.
Dan volgt de schuimmassage. Elif haalt een soort van kussensloop door een bak met olijfzeep en knijpt dit vakkundig boven m’n lichaam uit, waardoor ik bedekt word door een grote laag schuim. Ik word van top tot teen heerlijk ingewreven en vervolgens weer afgespoeld.
Ik ga even terug naar mijn plaats naast het waterbekken om zelf nog wat water over mij heen te gooien met dat oranje plastic bakje. Elif komt daar mijn haar wassen en mijn hoofd masseren.

Dan, last but not least, de full body massage. Dertig minuten lang wordt mijn lijf vanaf mijn voeten tot aan mijn hoofd gemasseerd met behulp van olie en een paar vakkundige handen. Ze weet inmiddels van de zwakke plekken in mijn onderrug en linkerborst en houdt daar volledig rekening mee. Elif is een bijzonder vriendelijke vrouw die alles in het werk stelt om het mij naar de zin te maken waardoor ik mij volkomen aan alles kan overgeven.

En zo gaat het hier dus al 450 jaar lang. Buiten de hamam is veel veranderd door de eeuwen heen, maar binnen heeft de tijd min of meer stil gestaan en ik onderga het traditionele wassen en masseren nog altijd met hetzelfde ontspannen gevoel als de vrouwen van toen.
Wel is het bezoeken van het badhuis voor de Ottomanen destijds veel meer dan alleen noodzaak. Zo bezoekt een aanstaande bruid en haar vrouwelijke familieleden de dag voor de bruiloft uitgebreid de hamam. Hier wordt zij mooi gemaakt en zij zingen, eten en dansen samen.
Ook nu nog is het badhuis soms een belangrijk onderdeel van Turkse vrijgezellenfeesten.
Ook is in de Osmaanse tijd de hamam een plek waar vrouwen elkaar schoonheidsgeheimen verklappen en oefenen met lichaams- en haarverzorging. De speciale technieken van scrubben, harsen en opmaken worden van moeder op dochter doorgegeven. Het is een belangrijke plaats om elkaar te ontmoeten en bij te praten. Vrouwen onder elkaar en mannen onder elkaar. Na het baden blijft het in de relaxruimtes vaak nog lang druk, onder het genot van een glaasje kruidenthee, vers fruit of andere lekkere hapjes. Het baden is in die tijd nauw verbonden met het dagelijks leven. Een plek waar mensen van alle rangen en standen, jong en oud, rijk en arm, stedeling of dorpeling, vrij kunnen komen.

Na nog een kopje thee, kleed ik mij weer aan en met een perzik-zachte huid en een natte turquoise omslagdoek in een plastic tasje aan m’n arm sta ik na zo’n anderhalf uur weer als herboren op straat.
Schoon aan de haak om samen met Holger aan de laatste twee weken van onze tot nu toe prachtige rondreis door dit mooie land te beginnen.