Uit het goede hout gesneden.

Als we wat door de achterafstraatjes van Kastamonu slenteren, wappert er een doek van om de hoek bijna in m’n ogen.
Niets wijst erop dat hier een werkplaatsje met winkeltje gevestigd is, maar als we wat beter kijken, blijkt dit wel degelijk het geval te zijn.

We lopen voorzichtig naar binnen en al snel verschijnt uit het niets de baas van het spul en nodigt ons uit zijn bedrijfje op enkele vierkante meters te komen bekijken.

Eigenlijk ligt hier zijn hart, vertelt hij.
Na jarenlang meubels maken, besluit Mustafa Temekoğlu na zijn pensionering zijn droom na te jagen en zich te verdiepen in het weven van doeken en gordijnen met Osmaanse patronen en taş baskı, een eeuwenoude druktechniek op katoenen stof, zo typerend voor deze streek.

In het piepkleine atelier staat niet meer dan een tafel en een teiltje met verf. Er hangen twee planken vol met stempels aan de wand en overal liggen en hangen lappen bedrukte katoen en her en der nog wat rondslingerende houten stempels.

Wanneer Mustafa merkt dat we oprecht geïnteresseerd zijn in wat hij doet, neemt hij ons eerst mee naar de overkant van de straat. Hier blijkt hij zijn winkeltje te hebben en er staat een enorm weefgetouw, dat meer dan de helft van het winkeloppervlakte in beslag neemt.

Hij pakt een stapeltje doeken uit een kast en legt ze voor mij neer op de toonbank. Deze minstens honderd jaar oude weefsels, voornamelijk sierranden van tafelkleden en gordijnen maar ook hoofd- en omslagdoeken, koopt hij nog in zijn meubelmakertijd, wetende dat hij er ooit iets mee gaat doen.

En dat doet hij zeker!
Hij probeert de motieven zich goed eigen te maken en zo nauwkeurig mogelijk na te weven, geeft workshops, staat op beurzen en houdt lezingen om zo deze oude vorm van handwerk een overlevingskans te bieden. Het gaat hem erg aan het hart dat zo veel textiele werkvormen uit de Osmaanse tijd verloren dreigen te gaan en hij zet alles op alles om dit te voorkomen.
Eén van zijn drie kinderen, Turgay, heeft hij weten te interesseren voor dit vak en samen runnen ze deze nering. Mustafa geeft aan erg blij te zijn dat in ieder geval de generatie na hem dit mooie vak ook probeert door te geven.

Na ons uitgebreid geïnformeerd te hebben over de oude weeftechnieken, lopen we weer terug naar het ateliertje, waar Mustafa vertelt over het stofbedrukken.
Precieze kennis over wanneer taş baskı voor het eerst wordt toegepast is niet bekend maar aangenomen wordt dat de Hittieten deze druktechniek als eerste volk gebruikt. Van oorsprong wordt steen gebruikt om stempels van te maken maar op een gegeven verandert dit in lindenhout.
Dit hout is namelijk ideaal omdat het gemakkelijk te snijden is en het goed op stof kan worden overgebracht nadat het in de verf is gedoopt. Beeldhouwers snijden de stempels in de gewenste vormen, die grotendeels bestaan uit planten, dieren en geometrische figuren zijn.
Van oudsher hebben overigens alle motieven een betekenis.

De verf maakt Mustafa zelf. Natuurlijk geeft hij het recept niet prijs maar hij laat wel zien welke ingrediënten hij gebruikt. Zo zit er kopersulfaat, potas, aniline, walnootschillen en andere plantaardige wortelkleurstoffen in, waarvan wij de namen niet kennen. Is de verf eenmaal bereid, moet het snel gebruikt worden want het blijft slechts twee tot drie dagen houdbaar. Vooral tijdens de hete zomers bederft de verf heel snel en haalt het de twee dagen soms niet eens.
Het is zeer kleurvaste verf dat bij het aanbrengen op de stof mooi zachtgroen van kleur is. Maar binnen een dag of drie verandert het langzaam in gitzwart door het contact met de buitenlucht tijdens het drogen.

De stof waarop de stempels gedrukt worden moet minimaal 80% van katoen zijn. Elke andere stof neemt de verf niet op en het druipt er dan gewoon in straaltjes vanaf.
Traditioneel wordt witte of ecru-kleurige katoen gebruikt maar tegenwoordig zie je ook wel geel, groen, blauw en rood als ondergrond. Onder de stof ligt een laag vilt zodat de verf optimaal door het katoen opgenomen kan worden. Mustafa laat ons zien hoe hij het motief op de doek aanbrengt.
De mal wordt in de verf gedoopt, met een kwast over de stempel verdeeld, vervolgens op het doek geplaatst en met een vuist hamert hij op de stempel van rechts naar links en weer terug. Voorzichtig verwijdert hij de stempel en zie daar, de gewenste afbeelding verschijnt.

Natuurlijk mag ik het ook een keer proberen en na een paar minuten hangt mijn taş baskı-doekje aan een waslijntje te drogen. Twee bloemtakjes, een pauw en een hert staan er nu nog groen op maar begin volgende week zijn ze gitzwart, bezweert Mustafa mij.

Van oudsher worden lappen bedrukt die dienst doen als tafellakens en afdekdoeken. Maar ook de stofbedrukkers gaan met hun tijd mee en op de planken van Mustafa liggen naast tafellakens ook tassen, bidkleedjes, schorten en doeken voor aan de muur..
Al met al weer een leuke en interessante ontmoeting en na het vanzelfsprekende kopje thee vertrekken we, met in m’n tasje een eigenhandig bedrukt lapje door middel van de taş baskı-techniek.