Yedinci Kıta – Het Zevende Continent 1

Er is voor ons altijd wel een reden om naar Istanbul te gaan en deze keer is dat de Istanbul Bienalı.  De 16de al weer. Met als titel ‘Yedinci Kıta’ , wat in het Nederlands ‘Het Zevende Continent’ betekent.

Het Zevende Continent beschrijft kunst als een vorm van antropologie die de impact van mensen, de paden die zij bewandelen, de sporen die zij achterlaten en hun interactie met het niet-menselijke, of juist het gebrek hieraan, onderzoekt.
De twee jaarlijkse kunstmanifestatie dankt dit keer haar naam aan de kolossale vuilnisbelt in de Stille Oceaan die wordt beschouwd als een van de meest zichtbare effecten van het Antropoceen, naast de opwarming van de aarde. Het Antropoceen is het tijdperk waarin het aardse klimaat en de atmosfeer de gevolgen ondervinden van ons menselijk handelen.

Deze massa afval, in de populaire wetenschap dus het ‘zevende continent’ genoemd, is een verzameling van plastic met een gewicht van 7 miljoen ton en een oppervlakte van 3,4 miljoen vierkante kilometer.
Dit bizarre fenomeen van een door mensen gemaakt continent van plastic midden in de oceaan, dient als uitgangspunt voor discussies en debatten door kunstenaars, filosofen, antropologen en milieuactivisten over de huidige positie van kunst ten opzichte van ecologische uitdagingen.
Werk van zesenvijftig kunstenaars zijn te zien op drie locaties, waaronder Büyükada, een van de Prinseneilanden.
Een heerlijke tocht met de vapur van ruim een uur is zo’n heerlijk begin van de dag en daarom is dit eiland de eerste locatie die wij vandaag gaan ontdekken.
Als we bij aankomst van het veerpont afstappen, zien we een groot spandoek dat vermoedelijk voor deze gelegenheid is opgehangen met de tekst “STOP PLASTIC POLLUTION’.

Helaas alleen in het Engels. De tekst ook in het Turks en Arabisch zou geen kwaad kunnen, want op de veerpont wordt nogal wat overboord gegooid aan afval en niet bepaald door de passagiers die op de biënnale afkomen.
Bij de aanlegsteiger dobbert ons dan ook als eerste een plastic flesje tegemoet.

De kade van Büyukada staat vol met billboards met daarop verschillende, vrolijk gekleurde affiches die ons attenderen op de biënnale.

Op het eiland zijn vijf, dicht bij elkaar gelegen locaties, waar werk te zien is van diverse kunstenaars. In ons blog beschrijf ik er vier.

Het eerste werk dat wij zien is van Andrea Zittel, getiteld “Personal Plots”.
Het staat op Iskele Meydanı, aan de voeten van een Atatürk beeld en omringd door een hoop Turkse wapperende vlaggen.

Er hebben zich nogal wat hotemetoten verzameld en er is zelfs een fanfare-orkest. Ik ben verbaasd dat er zó veel aandacht is voor een werk dat deel uitmaakt van de biënnale. Dit hebben we nog nooit eerder meegemaakt.
Het blijkt dan ook een misvatting. Er is een of andere onduidelijke ceremonie gaande, bedoeld om iets of iemand alle lof toe te zwaaien.
Wij houden onze aandacht echter bij de kunst.

Zittels werk voor de Istanbul Biënnale gaat in op aspecten van privaat eigendom en ruimte.
Zittel die zich afvraagt of je eigenlijk wel als privé persoon ruimte kunt bezitten, presenteert een werk van aaneen gekoppelde betonnen bakken die een cel-achtige structuren vormen. De cellen lijken op kleine kantoorruimtes, slaapkamers of graven en zijn deels gevuld met gele, licht- en donkergrijze granietscherfjes én helaas met zwerfafval, voornamelijk van plastic…..
De kunststof roos, die er ook is terechtgekomen, laat zien dat zwerfvuil echter ook iets moois en aandoenlijks kan uitstralen.

In het prachtige pand, waar van oudsher de Anadulu Külübü is gehuisvest, zien we op de eerste verdieping een video-installatie van Ursula Mayer.

Dit werk onderzoekt hedendaagse vormen van belichaming, gestalte en meditatie.
Haar installatie “The Fire of Knowledge is Burning All Karma to Ashes” is een video van een digitale avatar van een menselijk figuur, namelijk het transgender model Valentijn de Hingh.
In videogames maken karakters dikwijls voorgeschreven, herhalende en nietszeggende bewegingen, zoals ademhalen of stampvoeten, wanneer ze niet door een speler actief in het spel gezet worden.
In Mayers video zien we Valentijn zweven tegen een zwarte achtergrond. Ze blaast vuur op haar hand en verricht verschillende geregisseerde en repeterende handelingen.

Op het bordes van Mizzi Köşkü staan de “Hybrid Creations” klaar, om het publiek te ontvangen.

De groep sculpturen bestaat uit hybride wezens waarin een slang, een spin, een vleermuis en een krokodil allemaal mensachtige vormen aannemen.
De maakster van deze installatie is Monster Chetwynd. Zij staat bekend om haar anarchistische performance-stukken en sculpturen in brocante-stijl en deze bevatten vaak handgemaakte kostuums, decors en rekwisieten, die een opvallende en opzettelijke rudimentaire esthetiek hebben, vervaardigd van goedkope, hergebruikte materialen en afval.
Het groteske, het humoristische en het griezelige wedijveren allemaal om aandacht in haar werk.

De vleermuis die staat te stralen in de zon is wel bijzonder, gezien het feit dat we deze in werkelijkheid pas zien wanneer de avond valt.
Voor dit werk dat Chatwynd speciaal voor de biënnale maakt heeft zij zich laten inspireren door de straatkatten van van Istanbul. Dit spreekt ons natuurlijk erg aan!

De laatste installatie, van Hale Tenger, bevindt zich in de tuin van het door bomen, struiken en klimplanten overwoekerde Tas Mektep en is getiteld “Appearance”.
Wij staan voor een leegstaande, verwaarloosde villa met prachtig uitzicht over de Bosporus en met een tuin vol oude bomen, wingerd, klimop en andere woekerplanten.
De sfeer om het huis doet mij denken aan landgoed ‘Manderley’ uit Hitchkock’s film ‘Rebecca’.

Hale Tengers werk is een mixed media met geluidsinstallatie, gesitueerd in het Sophroniërs Paleis, het voormalige zomerhuis van patriarch Sopronius de Derde. Later doet het nog een tijd dienst als middelbare school.
De installatie is geïnspireerd door de plek en de eeuwenoude botanische techniek van het ‘schillen’. Deze techniek bestaat uit het volledig weghalen van een reep bast van een dikke tak of stam van een boom om zo het fruit beter te laten groeien.
Terwijl je je beweegt door de verwilderde tuin wordt in het Turks en Engels een dichtregel van Tenger gefluisterd. Doordat je geen idee hebt waar de stem vandaan komt, voelt het alsof de bomen zacht tegen je praten.

“In the absence of my own sight, I became / I was a fruit tree”

Afgevlakte obsidiaan stenen, een vulkanisch materiaal dat in de prehistorie wordt gebruik als spiegel en nog altijd een rol speelt in de alternatieve geneeskunde, richten zich naar boven waardoor in de reflectie de boomkruinen zichtbaar worden. ook staan er ronde bakken gevuld met water, die ook als spiegels fungeren. Zo vertelt mij ooit iemand in Afrika dat de zonsverduistering daar bekeken wordt via de weerspiegeling in een teil water. Wij hebben daar inmiddels speciale plastic brilletjes voor ontworpen……..

De kunstenaar wil een ruimte creëren voor introspectie en een zelfherstellend vermogen in en voor deze historische plek.
“Can you be, by not doing?”, vraagt zij zich af.
We moeten haar het antwoord helaas schuldig blijven…….