Zielloos Erzincan.

We schrijven 26 december 1939, tweede kerstdag.
Erzincan is dan het toneel van de ernstigste aardbeving uit de Turkse geschiedenis die aan ruim 33.000 mensen het leven kost.
De waarnemend gouverneur van de gelijknamige provincie meldt op de militaire radio dat de stad na de beving, met een kracht van 7,9 op de schaal van Richter, volledig in duisternis is gehuld terwijl het zo’n 15 graden onder nul is.
De militaire radio is de enige verbinding met Erzincan die nog functioneert en de vali doet een dringende oproep tot het sturen van artsen en bulldozers.

De stad blijkt volledig van de kaart geveegd en moet na het bergen en begraven van zoveel doden en het ruimen van al het puin van begin af aan opgebouwd worden. In de daaropvolgende decennia werkt men hier hard aan maar de ziel van de stad is voorgoed verdwenen.

Vandaag, als wij vanuit Tunceli via een indrukwekkende route door de bergen in Erzincan aankomen, zullen wij de schoonheid van deze stad dan ook niet vinden in oude, historische gebouwen of smalle, schaduwrijke steegjes waar zich aan weerszijde oude Ottomaanse huizen bevinden.
Maar ook in de sfeer- en fantasieloze nieuwe stad, die na de alles verpletterende natuurramp door de jaren heen is ontstaan, ligt de schoonheid bepaald niet op straat.

Gelukkig wil de compromisloze en modernistische architect Danyal Tefvik Çiper, enorm geïnspireerd door Frank Lloyd Wright, daar iets aan doen en hij ontwerpt in 1992 de Terzibaba Camii, om zo de stad een boost te geven op architectonisch gebied.
Het is een niet te missen gebouw als je Erzincan binnenrijdt.
Een enorme koepel en twee ogenschijnlijk rechthoekige minaretten, die echter bij nader inzien bijna plat en zwaardvormig zijn, bepalen het uiterlijk van deze moskee met het bijbehorende complex dat bestaat uit theehuizen, markten, een businesscentrum, een enorm parkeerterrein en een sociaal voorzieningencentrum.

Het is de bedoeling dat met de opbrengst uit al deze nevenactiviteiten het onderhoud aan de moskee wordt bekostigd.
Of dat lukt betwijfel ik, want zo op het oog is er aan de buitenzijde nu al sprake van achterstallig onderhoud.
De gang van zaken rond de bouw van de moskee is destijds eigenlijk al een teken aan de wand. Vanwege financiële problemen duurt deze namelijk twaalf jaar. Bewoners van de stad moeten uiteindelijk zelf geld ophoesten om de bouw doorgang te laten vinden en als het dan eindelijk af is, kan er niet eens meer een officiële en feestelijke opening vanaf.
Tijdens de Ramadan van 2002 gaat het complex geruisloos open en wordt er voor het eerst in de Terzibaba Camii gebeden. Hoewel de wat conservatieve bevolking het in eerste instantie een té moderne bidplaats vindt, omarmt met uiteindelijk de moskee met hart en ziel.

De entree van de moskee is wat armoedig en ziet er erg verwaarloosd uit. Voordat we de trap opgaan, doen we onze schoenen uit die we, boven aangekomen, in de daarvoor bestemde schoenenkast kunnen zetten.

Eigenlijk verwacht ik een enorme hoeveelheid bezoekers en dus ook volle schoenenkasten, maar niets is minder waar.
Slechts één enkele man, afkomstig uit Istanbul en net als wij benieuwd naar dit bouwkundige hoogstandje bevindt zich in de adembenemende en enorme ruimte.

De semitransparante koepel is gigantisch. Vierduizend moslims kunnen tegelijkertijd onder dit ronde dak hun gebeden prevelen en de totale zaal heeft een capaciteit van zevenduizend personen.

De prachtig hemelsblauwe tapijten zijn voorzien van gele sterren en wekken de suggestie van de lucht.

De ramen zijn zó geplaatst dat de rondom het gebouw gelegen bergen van binnenuit goed te zien zijn zodat de natuur als het ware de moskee binnenkomt.

Het is een lichte en open ruimte en het interieur heeft een eenvoudige, luchtige en lichte uitstraling. In eerste instantie denk ik dat de mihrab en de preekgestoeltes van rotan gemaakt zijn, door de vorm en de kleur maar het blijkt metaal te zijn.

Een verdieping hoger bevindt zich de bidruimte voor de vrouwen want ook al is het een moderne moskee, de geiten blijven ook hier gescheiden van de bokken.

De vrouwenafdeling heeft altijd iets gezelligs vind ik. Her en der liggen bidkleedjes en hoofddoeken en ook de bidkettinkjes hangen en liggen overal verspreid. Maar de dames van Erzincan zijn druk vandaag want ook deze ruimte is volkomen leeg en verlaten.

De Terzibaba Camii is niet alleen licht van binnen ook voor de constructie maakt de architect gebruik van de meest licht mogelijke materialen.
Çiper, geboren in 1932, weet maar al te goed wat een aardbeving teweeg kan brengen.
Erzincan is nu eenmaal gelegen in een prachtig bergachtig gebied en dan ligt een aardbeving altijd op de loer. Mocht zich opnieuw een ramp voordoen zoals in 1939, is de kans klein dat de Terzibaba Camii instort want dat heeft Çiper bij zijn ontwerp en materiaalkeuze op alle mogelijke manieren geprobeerd te voorkomen.
Dit, in combinatie met de hulp van Allah, moet de gelovigen uiteindelijk voldoende veiligheid bieden.