Sta-in-de-weg

Op een kruispunt, weg van de gebaande paden en waar we nauwelijks toeristen zien, doemt plotseling een imposante zuil voor ons op. Ongetwijfeld heeft hij verschillende aardbevingen en branden meegemaakt, maar hij is nog altijd intact en een juweeltje om te zien.

Het blijkt om de zuil van Marcianus te gaan, gebouwd tussen 450 en 457 en door de Turken Kıztaşı genoemd dat Meisjessteen betekent. Vroeger geloofde men namelijk dat de zuil de kracht bezat om ware maagden van valse te kunnen onderscheiden en, wanneer je er met je hand langs streek, dit op fluistertoon kenbaar maakte.
Het kan echter ook zijn dat vanwege de twee afbeeldingen van legendarische godin van de overwinning Nike, afgebeeld op het voetstuk, de reden is. Er is overigens nog maar een Nike zichtbaar gebleven.

Een derde verklaring voor deze bijnaam is de droevige legende rond de zuil die via mondelinge en schriftelijke bronnen is overgeleverd. Het verhaal gaat als volgt:

“Tijdens de bouw van de Hagia Sofia is een jong meisje dat over bovennatuurlijke krachten beschikt, onderweg naar de bouwplaats met een enorme zuil op haar rug. Onderweg verschijnt er plotseling een djinn en vraagt aan het meisje: “Waar neem je dit stuk steen op je rug naar toe?” Het meisje antwoordt: “Ik hoorde van een kerk in aanbouw, genaamd Hagia Sophia. Ik wil m’n steentje bijdragen, vandaar.” De djinn vertelt haar dat zij te laat is omdat de bouw van de kerk inmiddels is afgerond en adviseert haar het stuk steen te laten waar hij nu is.
Het meisje is erg teleurgesteld, en gaat zonder de zuil naar de Hagia Sofia om de kerk met eigen ogen te bewonderen en te bezoeken.
Als ze op de plek aankomt ziet zij dat de bouw nog in volle gang is en zij begrijpt onmiddellijk dat de djinn haar bedrogen heeft.
Ze gaat terug om de zuil op te halen en alsnog naar de kerk in aanbouw te brengen, maar hoe hard ze ook haar best doet, ze krijgt de stenen kolos niet meer van de grond. Omdat het meisje de leugen van de djinn heeft geloofd en de zuil heeft achtergelaten, is zij de magische kracht voorgoed verloren.
Zo is de steen altijd op deze plek gebleven, in de wijk Saraçhane die onderdeel is van Fatih.

De zuil zelf is zo’n twaalf meter hoog en vervaardigd van roze graniet, voetstuk en kapiteel daarentegen zijn van marmer. Totaal komt het bouwwerk op ruim zeventien meter.

Op het kapiteel staat in elke hoek een adelaar afgebeeld, die verwijst naar het keizerlijke wapen van Marcianius. Oorspronkeljk stond er nog een vijf meter hoog bronzen standbeeld van deze keizerlijke hoogheid op de zuil, maar toen in de dertiende eeuw de Venetiaanse kruisvaarders Constantinopel plunderden werd het beeld ontvoerd naar een onbekende plek in Italië, om nooit meer terug te keren. Aangenomen wordt dat er kerkklokken van gegoten zijn.

Het Latijnse opschrift boven de afbeelding van godin Nike was oorspronkelijk in bronzen letters maar deze zijndoor de tijd heen ook verdwenen. 

De tekst is echter nog goed leesbaar: 
PRINCIPIS HANC STATVAM MARCIANI CERNE TOVUQVE PRAEFECTVS VOVIT QVOD TATIANVS OPVS dat vertaald het volgende betekent:

“Zie dit standbeeld van keizer Marcianus en zijn zuil, een werk gewijd door de prefect Tatianus.”

In de vijftiende eeuw omringden de dan heersende Ottomanen de zuil met kiosken en cipressen en werd zo geheel aan het zicht onttrokken. Pas na de grote brand van Istanbul in 1908 kwam hij weer min of meer tevoorschijn en sindsdien staat hij prominent te pronken, midden op een inmiddels druk kruispunt.

Het is een wat surrealistische gewaarwording om hier, tussen de moderne appartementgebouwen zo’n verloren zuil uit de Byzantijnse tijd aan te treffen en vandaag de dag is het echt een sta-in-de-weg. Maar wel een hele mooie.

2 gedachten aan “Sta-in-de-weg”

  1. Had het meisje niet een hapje uit de keizersdeur van de Hagia Sophia kunnen nemen? NB lees de NRC van 24 april: dat schijnt tegenwoordig ook veel te gebeuren, het levert wonderbaarlijke krachten aan de consument. De Turkse vereniging van kunst historici is minder enthousiast….

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.